Kiedy dziecko potrzebuje seksuologa

Czy dziecko jest istotą seksualną?

Seksualność dotyczy wszystkich ludzi, w ciągu całego ich życia, niezależnie od wieku, płci i przekonań. Niektórym rodzicom trudno zaakceptować to, że ich kilkuletnie dziecko okazuje swoją seksualność. Dzieciństwo jest jednak ważnym okresem w rozwoju psychoseksualnym człowieka. Doświadczenia z pierwszych lat życia stają się punktem odniesienia, wzorcem dla rozwijania późniejszych, dojrzałych form seksualności. Zachowania seksualne dziecka są ściśle związane z jego rozwojem poznawczym i emocjonalnym. Jeżeli przebiegają prawidłowo, pełnią niezwykle ważną rolę rozwojową. Ekspresję seksualną obserwujemy  praktycznie u wszystkich dzieci. Pojawia się ona wcześniej lub później, z większym lub mniejszym nasileniem.

 

Kiedy dziecko potrzebuje pomocy psychologa-seksuologa?

Niektórych rodziców zachowania seksualne dzieci niepokoją, innych zawstydzają lub śmieszą, jeszcze inni obawiają się, że pobudzenie seksualne u kilkulatka może być objawem zaburzeń rozwojowych. W większości przypadków dziecięca ekspresja seksualna ma charakter przemijający. Są jednak sytuacje, które wymagają specjalistycznej oceny. Zachowania seksualne dziecka mogą być bowiem wywołane zamierzoną lub niezamierzoną ekspozycją dziecka na bodźce seksualne, dostępem do niepożądanych treści o charakterze seksualnym, czy molestowaniem seksualnym. Takie sytuacje należy wykluczyć. Jeżeli dziecięca ekspresja seksualna ma charakter rozwojowy, czyli jest typowa dla przeżywanego  okresu, rodzice mogą potrzebować jedynie psychoedukacji i wskazówek jak reagować na zachowania seksualne dziecka. Żeby ułatwić rozpoznanie problemu i przyspieszyć diagnozę, proszę przed wizytą wypełnić załączony „Inwentarz zachowań seksualnych dziecka”. Zawiera on listę obserwowanych u dzieci przejawów seksualności. Jej analiza pomoże opisać problem, o którym nie wszyscy dorośli potrafią i chcą mówić.

 

Co robić, kiedy dziecko się masturbuje?

Masturbacja dziecięca, czyli stymulowanie własnego ciała (głownie obszarów erogennych) w celu wywołania przyjemności, może mieć charakter rozwojowy. Jeśli tak jest, powinna być traktowana jako zjawisko prawidłowe, jako forma odkrywania własnego ciała. Masturbacja dziecięca jest zjawiskiem dość częstym. Przyjmuje się, że dotyczy nawet połowy dzieci. Może jednak przybierać formy niepożądane, czasem groźne dla zdrowia dziecka. W odróżnieniu od masturbacji rozwojowej, wyróżniamy masturbację eksperymentalną i instrumentalną. Dwie ostatnie formy nie są prawidłowe, mogą świadczyć o problemach emocjonalnych dziecka a nawet o krzywdzeniu. Dzieci, u których obserwujemy takie rodzaje stymulowania stref erogennych, potrzebują pomocy a ich rodzice i opiekunowie jasnych wskazówek jak należy rozumieć takie zachowania. Masturbacja eksperymentalna i instrumentalna może się bowiem wiązać z uszkodzeniami ciała. Formy te mają tendencję do nasilania się, są uporczywe, jawne, czasem wręcz demonstracyjne. Mało prawdopodobne jest by przemijały bez specjalistycznej interwencji. Tylko masturbacja rozwojowa przemija z czasem nie pozostawiając śladów w psychice dziecka.

 

 

Jak reagować, kiedy dziecko identyfikuje się z płcią przeciwną?

Proces rowoju identyfikacji z płcią rozwija się bardzo wcześnie. Jego pierwsze przejawy są widoczne już w drugim roku życia. Dziecko wtedy zaczyna sie posługiwać kategorią płci w relacjach społecznych. Dopiero później przychodzi czas na nabycie stałości płci, czyli utwierdzenie się w przekonaniu, że płeć nie jest czymś przejściowy. Zaburzenia identyfikacji płci w dzieciństwie występują rzadko, często są mylone ze zwykłym niestosowaniem się do oczekiwanych, stereotypowych zachowań związanych z określoną płcią. Z obserwacji wynika, że takich zachowań w dzieciństwie jest więcej u chłopców niż dziewczynek, może to jednak wiązać się z tym, że dziewczynki przejawiające „chłopięce“ zachowania są społecznie lepiej akceptowane niż ‚zniewieścieli“ chłopcy.  Rodzice chłopców identyfikujacych się jako dziewczynki częściej więc trafiają do specjalistów w celu podjęcia leczenia i terapii. Pojawienie się zaburzeń identyfikacji płciowej u dziecka zwykle jest postrzegane jako poważny problem w rodzinie. Zachowania takie wywołują zazwyczaj kryzys psychiczny zarówno u dziecka, jak i u rodziców. W społeczeństwie jest to postrzegane jako problem „wstydliwy“, wielu rodziców zmusza dziecko do ukrywania zachowań zdradzających jego odmienną tożsamość płciową. Identyfikacja dziecka z odmienną płcią wymaga konsultacji ze specjalistą. Podczas takiego spotkania, należy ustalić czy zachowania te mają trwały charakter. Obserwacja dziecka i rozmowa z rodzicami pozwolą stwierdzić, czy otoczenie dziecka, sposób wychowania i inne czynniki mogą takie zachowania prowokować.

 

Jak pomóc rodzinie i dziecku, które ma nieprawidłowe narządy płciowe?

Wrodzone wady w budowie narządów płciowych występują rzadko. Problem ten wymaga zwykle  wielu specjalistycznych interwencji medycznych. Ich liczba i rozległość zależą od rodzaju i nasilenia wady. Specyfika tego zaburzenia rodzi określone konsekwencje dla psychiki, samooceny czy budowania obrazu własnego ciała. Wiąże się to ze szczególnym podejściem do tzw. tematów  intymnych. Często skupienie się na wczesnych interwencjach medycznych na dalszy plan odsuwa pytania o przyszłą sprawność seksualną, płodność czy poczucie własnej wartości. Zdarza się, że przychodzi na świat dziecko zarówno z męskimi, jak i żeńskimi cechami w budowie narządów płciowych. To, przynajmniej teoretycznie, daje możliwość wyboru płci. Jaką rolę w decydowaniu powinni podejmować lekarze, a jaką rodzice? A może należałoby pozostawić to decyzji pacjenta? Jak długo czekać z decyzją? Podejmowane w dzieciństwie interwencje chirurgiczne, nawet jeżeli nie mają na celu ratowania życia, podnoszą jego komfort, pozwalają na normalne funkcjonowanie w grupie rówieśniczej, nie narażają dziecka na dyskomfort związany z odmiennością. Z praktyki w pracy z dziećmi i nastoletnimi pacjentami z zaburzeniami rozwoju płci wynika, że odmienność budowy ciała często jest powodem olbrzymiego cierpienia psychicznego. Dziecko z nieprawidłowo zbudowanymi narządami płciowymi czuje się napiętnowane, stygmatyzowane, gorsze. Dzieci z takimi wadami są nierzadko „ukrywane”, nie raz słychać opinie rodziców, że woleliby każdą inną wadę, tylko nie taką. Zgodnie ze światowymi standardami, dziecko z nieprawidłowymi narządami płciowymi i jego najbliżsi, oprócz pomocy medycznej, powinni mieć zapewnione wsparcie psychologiczne.